عناصر اقلیمی استان قزوین
در بررسی و مطالعه اقلیم باید بین عناصر و عوامل اقلیمی تفاوت قائل شد. دما، فشار و تابش هر کدام یک عنصر اقلیمی تلقی می شود. تلفیق و آمیزهای از این عناصر را نیز که معرف یک حالت فیزیکی معین جو است مانند گرما، بارش یا ابرناکی آسمان بعنوان عناصر اقلیمی درنظر میگیرند. اما ارتفاع، طول، عرض جغرافیایی، جهت کوهستان و پوشش گیاهی که به نحوی در فضای مورد مطالعه تأثیر دارد عامل اقلیمی مینامند. در اینجا ما به بررسی نرمال های اقلیمی استان که حاوی یک نتیجه گیری کلی از آمار در دسترس از عناصر جوی میباشد میپردازیم:
الف ) بارندگی استان قزوین: بر اساس نقشه همباران استان، میانگین بارش سالانه در سطح استان از 210 میلی متر در بخش های شرقی تا بیش از550 میلی متر در ارتفاعات شمال شرقی متغیر است و خطوط هم بارش کم و بیش موازی خطوط تراز می باشند. پرباران ترین نقاط استان دامنه های شمال شرقی در منطقه الموت با بارشی بیش از 550 میلیمتر بوده که این شرایط بارشی کم و بیش در مناطق مرتفع شمالی شهرستان قزوین قابل مشاهده می باشد. بعلاوه در ارتفاعات جنوب غربی استان ( منطقه آوج) نیز با مناطقی مواجه می شویم که بارش سالانه بیش از 450 میلی متر را دارا هستند. خشک ترین مناطق استان از سمت جنوب شرق استان و مناطق بیابانی بویین زهرا شروع و تا بخش های جنوبی شهرستان تاکستان امتداد می یابد، که این مناطق با بارندگی سالانه بین۲۱۰ تا۲۳۰ میلی متر مواجه هستند. هم چنین در مناطق شمال غربی استان نیز روند کاهش بارش بواسطه کاهش ارتفاع مشهود بوده به طوری که با رسیدن به مناطق لوشان و منجیل در خارج استان میزان بارندگی به۲۱۰ میلی متر می رسد.
شکل(2-10) نقشه هم باران استان قزوین
ب) رژیم دمایی استان قزوین: بررسی آمار ماهانه ایستگاه های معتبر استان نشان میدهد که در این ایستگاه ها تیر و مرداد گرم ترین و دی و بهمن سردترین ماه ها می باشند. براساس نقشه هم دمای سالانه استان، ارتفاعات شمال شرقی و شمالی استان و همچنین ارتفاعات آوج در جنوب غرب استان دارای دمای کمتری نسبت به سایر نقاط استان هستند. کمترین مقدار متوسط سالانه دما ۲ درجه سانتی گراد بوده که در قلل شمال شرقی مشاهده می شود. و بیشترین متوسط سالانه دما ۱۸درجه سانتی گراد بوده که در مناطق کم ارتفاع شمال غربی پیرامون دریاچه سد سفید رود قابل مشاهده می باشد. بعلاوه در قسمت دشت و بخش های داخلی استان، در حاشیه شرقی و جنوبی شهرستان بویین زهرا میانگین دمای 5/14 درجه سانتی گراد مشاهده می گردد.
پ) رطوبت نسبی هوا ایستگاه سینوپتیک قزوین: بررسی آمار و داده های میانگین ماهیانه و میانگین حداقل ها و حداکثر های رطوبت نسبی قزوین، حاکی از آن است که نفوذ و تاثیر توده های هوای باران زا به استان به همراه تاثیر ارتفاعات موجب گردیده که توزیع رطوبت هوا قزوین از شرایط مناسبی برخوردار باشد در اکثر ماه های سال از شرایط رطوبتی مناسبی و مساعدی برخوردار باشد و خشکی هوا حتی درماه های گرم تابستان آن چنان نیست که منطقه را دچار محدودیت های از نقطه نظر زیست اقلیمی، گردش گری و فعالیت های کشاورزی بنماید. بررسی رطوبت نسبی هوا در شهر قزوین بیان گر آن است که میانگین رطوبت نسبی در طول ماه های زمستان به بالاترین مقدار ممکن می رسد و سیر کاهش تدریجی آن به سمت ماه های بهار و تابستان ادامه یافته و درماه های فصل تابستان به پایین ترین مقدار می رسد و در واقع خشک ترین ماه ها را شامل می شوند. با آغاز پاییز و تاثیر توده هوای سرد از سمت شمال غربی و شمال و نفوذ کم فشار مدیترانه ای از جانب غرب و امواج سرمایی حاصل از هجوم توده های هوای مهاجر از مرکز پر فشار سیبری که همزمان با کاهش دمای استان است، بر رطوبت هوای شهرستان قزوین افزوده می یابد. میانگین سالانه نم نسبی در قزوین ۵۱ درصد است. افزایش رطوبت نسبی در شبانه روز معمولاً در اوایل صبح و کاهش آن در بعداز ظهر رخ می دهد. میانگین حداقل ها و میانگین حداکثر رطوبت نسبی نیز همانند میانگین سالانه در ماه های سرد سال از مقدار بیشتری برخوردار است. به طوری که بیشترین مقدار میانگین نم نسبی هوا مربوط به دی ماه و کمترین مقدار آن به مربوط به ماه های تابستان می باشد.
ت) پوشش ابری ایستگاه سینوپتیک قزوین: بررسی داده های تعداد روزهای همراه با پوشش ابری ایستگاه سینوپتیک قزوین بیان گر آن است که از اواسط فصل پاییز تا اواسط فصل بهار که مصادف با فصول سرد سال است مقادیر ماهیانه ابرناکی افزایش داشته است و در ماه های گرم سال مقدار ابرناکی کاهش یافته و به حداقل می رسد. در قزوین بیشترین تعداد روزهای همراه با پوشش ابری به ماه مارس تعلق دارد که معادل ۱۲ روز است که در این روزها آسمان تقریباٌ بطور کامل پوشیده از ابر است. کمترین تعداد روزهای همراه با پوشش ابری متعلق به ماه جولای و آگوست بوده است. قزوین در فصل تابستان کمتر شاهد آسمان تمام ابری است . در مجموع ایستگاه قزوین ۶۹ روز از سال شاهد آسمان پوشیده از ابر است و حداقل تعداد روزهای همراه با پوشش ابری مربوط به فصل گرم و از خرداد تا اواخر شهریور است.
ث) ساعات آفتابی ایستگاه سینوپتیک قزوین: پوشش ابری آسمان با طول مدت ساعات آفتابی رابطه ای معکوس دارد. در روزهایی که آسمان پوشیده از ابر است تعداد ساعات آفتابی به حداقل می رسد. در قزوین بیشترین تعداد ساعات آفتابی مربوط به ماه جولای با 8/35۴ ساعت و کمترین آن با 9/142 ساعت در ماه دسامبر محاسبه شده است. حداکثر تعداد ساعات آفتابی متعلق به فصل تابستان بوده و پس از تابستان در فصل پاییز سیر کاهش مقدار ساعات آفتابی را مشاهده می نمائیم. میانگین جمع سالانه ساعات آفتابی در قزوین ۲۹۵۵ ساعت است.
ج)جریان وزش باد استان قزوین: وزش باد به جریان وسیعی از هوا گفته می شود که ممکن است در مجاورت سطح زمین و یا در سطوح فوقانی جو به وجود آید. پدیده جوی باد کمیتی است برداری که دارای دو مولفه جهت وسرعت است. جهت باد به سمتی گفته می شود که باد ازآن سمت می وزد وبر حسب درجه بیان می گردد که مبداء آن شمال جغرافیایی بوده وهم با چرخش عقربه های ساعت ، درجات آن افزایش می یابد. میزان تندی باد را برحسب نات ( گره ) و یا متر بر ثانیه و یا کیلومتر بر ساعت مورد اندازه گیری قرار می گیرد. بطور معمول در محاسبات روزانه هر دو نات یک متر بر ثانیه منظور می شود. اطلاعات پارامترهای باد در ایستگاه های هواشناسی سینوپتیک سازمان هواشناسی از جمله قزوین شامل بادهای غالب، شدید ترین بادها و متوسط سرعت باد است. بادهای عمده استان قزوین عبارتند از:
۱- باد مه ( قاقازان _ کهک ) که در اثر نفوذ سیستم های پر فشار از شمال و شمال غربی از گردنه منجیل وارد منطقه قاقازان و کهک تاکستان شده و به صورت قیفی شکل دشت قزوین را فرا می گیرد.
2- باد راز ( شره ) جهت وزش این باد از جنوب و جنوب شرقی که از کویر قم بداخل دشت قزوین تقریبا در تمام طول سال می وزد. اما از اواسط بهار تا اواخر تابستان به دلیل افزایش درجه حرارت، تبخیر و کاهش رطوبت شدت بیشتری می یابد. درصد وزش سالیانه این باد %7/12 و سرعتی متوسط معادل ۴ متر بر ثانیه دارد.
چ) یخ بندان ایستگاه های استان قزوین: اولین روز یخ بندان این ایستگاه بطور متوسط از تاریخ ۱۹ آبان آغاز می گردد که این میزان در سال های مختلف از ۱۹ مهر تا ۱۹ آذر ادامه دارد. در طول دوره آماری این ایستگاه پائین ترین دمای مشاهده شده ۲۴- درجه سانتیگراد که در تاریخ ۲۰/۱۰/۱۳۵۵ ثبت گردیده است همچنین در طول دوره آماری میانگین سالانه تعداد روزهای یخ بندان ( حداقل دمای صفر و پایین تر ) ۹۰ روز می باشد. (سایت سازمان هواشناسی قزوین 2009 WWW. QazvinMet._ir)
